16-6-2010 - Bezoek aan het Andromba project van Protos.- Marc Van Buul

Bezoek aan het Andromba project van Protos.

Afspraak bij Protos om 8.00u in Ankerana een wijk van Tana.
Nadat we de Stad Tana volledig doorkruist hebben, en geloof me dat is geen sinecure, worden we op het bureau van Protos verwelkomd door Francessca en Dirk, de vertegenwoordigers van Protos en verantwoordelijk voor twee projecten(Andromba en Toamasina). Beiden wonen, samen met hun kinderen, al vier jaar in Madagascar na 6 jaar in Equador gewerkt te hebben.

Dirk neemt het op zich om het project te kaderen en uit te leggen. Vermits hij Nederlandstalig is, is dat voor ons wel het gemakkelijkste. Het project is een samenwerking tussen een plaatselijke watermaatschappij Fikrifima en Protos en 6 community’s.(zeg maar kleine provincies) met als doel zoveel mogelijk waterfonteintjes in de verschillende dorpen te plaatsen zodat de mensen proper en (voor hen ) drinkbaar water hebben…

Wij met onze Westerse magen kunnen dit water niet aan. We worden er doodziek van. Dirk daarentegen vertoeft al zo lang in de tropen dat hij dit bronwater ook kan drinken. Hij doet dit dan ook regelmatig om vast te stellen of de kwaliteit OK is. Straffe gast!!! Een durver…

Om dit alles te coördineren werd er een soort van overkoepelend orgaan opgericht met vertegenwoordigers en gezagsdragers van de 6 community’s , dat op regelmatige basis de koppen bij elkaar steekt. Het ganse project is er op gericht om een “samenwerking” op te zetten met de plaatselijke bevolking. Maw de plaatselijke bevolking moet dit eerst en vooral echt zelf willen, ze moeten er hard aan meewerken en moeten er ook voor betalen. Het startbedrag is 1 Euro per volwassene (wat overeenkomt met 2600 Aryari en het equivalent is van één dag hard werken….).

Deze startsom is een soort van spaarpot waarmee men later de nodige onderhoudswerken en herstellingen mee kan betalen. Verder betaalt men 1 Euro per jaar als participatie in de kosten. Dit coöperatief principe is hier heel belangrijk vooral om de medewerking en de betrokkenheid van de plaatselijke bevolking te verkrijgen. Het allerbelangrijkste bij de start is dat de plaatselijke bevolking overtuigd is van de noodzaak om water in hun dorp te hebben. Als ze hier niet zelf van overtuigd zijn en aldus geen echte vragende partij zijn, dan is er geen beginnen aan.

Er zijn voorbeelden bekend van plaatselijke burgemeesters en andere zogezegde notabelen of nobelen die geld vroegen aan de helpende instanties omdat ze vonden dat zij een gunst bewezen aan hen en niet omgekeerd. Hoe is dat nu in godsnaam mogelijk , zult u zeggen . Tj,a… Madagascar staat bekend als één van de corruptste landen van deze wereld. Maar als we héél eerlijk zijn moeten wij dit zeker niet veroordelen. Dit heeft te maken met regelneverij en zakkenvullerij van al diegenen die strepen en sterren hebben. Klinkt u dat niet wat bekender of vertrouwder in de oren? Tja….wij maken hier soms ook die bedenking.

Wat ons betreft hebben wij, Belgen, deze mensen niet veel te leren. Wat hier op kleine schaal en in het openbaar gedaan wordt, doet men bij ons op grote schaal en veel geraffineerder, zeg maar hypocrieter. Het basisprincipe zal blijkbaar over de hele wereld hetzelfde zijn: wie aan de macht is schept asap zijn zakken vol, kost wat kost, zonder zich nog iets aan te trekken van het lot van de mensen door wie hij gekozen is….

Het is altijd hetzelfde : als ik en mijn gezin, mijn familie en vrienden het maar goed hebben… de rest trekken we ons niet aan, en daar zijn we ook niet verantwoordelijk voor.

Zijn we nu weer aan het overdrijven? Of zien we gewoon de parallellen met wat bij ons gebeurd van hieruit véél scherper??

Ik weet het niet goed.

Dan maar terug naar ons project.

Na lang onderhandelen is Protos er in geslaagd een technieker aan te nemen die instaat voor het onderhoud van de waterleidingen, problemen aankaart, de administratie in kaart brengt, de centen ontvangt enz. Zijn belangrijkste taak is om ervoor te zorgen dat alles blijft werken. Indien men dit niet zou doen dan valt bij het eerste beste mankement alles in duigen en zijn alle inspanningen en investeringen voor niets geweest. Iedereen gaat dan bij de pakken neerzitten en wacht op Godot….

Even situeren: Het gebied waar ze werkzaam zijn ligt op zo’n 20 km van Tana. Zes verschillende provincietjes met daarin talloze dorpjes gelegen in en rond een grote vallei, verbonden door een riviertje dat de Andromba noemt en dat ook de belangrijkste levensader is voor deze omgeving. Als je boven in de bergen bent zie je Tana in al zijn uitgestrektheid voor je liggen. En toch…is hier geen elektriciteit en toch zitten de mensen hier zonder water. Wie water wil moet helemaal naar beneden naar de rivier of naar de rijstvelden en schept daar uit wat men nodig heeft.

Een van de grootste problemen is dan ook de ziekte en sterfte die met het drinken van dit soort van water gepaard gaan. In 2000 stierven er , na een aantal zware tyfoons nog 3000 mensen aan Malaria.

Hét doel van Dirk en zijn ploeg is dan eigenlijk ook héél simpel : hoe krijgen we water in de verschillende dorpjes zodat de bewoners over min of meer proper water beschikken. Poepsimpel toch….de uitvoering is echter een ander paar mouwen.

Ik probeer in enkele stappen te schetsen hoe ze dat doen:
- Men gaat op zoek i.s.m de bewoners naar plaatselijke waterbronnen en brengt die in kaart.
- Men maakt uitgebreide studies om te zien hoe men het water van de verschillende bronnen tot in bepaalde dorpjes of plaatsen, krijgt ( puur op het systeem van de communicerende vaten). Hoe hoger de bron gelegen is hoe meer druk, hoe verder men geraakt en hoe meer fonteintjes men kan plaatsen.
- Men berekend het debiet van de bron, m.a.w. men ziet hoeveel water er uit komt en wat men daar mee kan doen en hoeveel liter dit betekent per inwoner. Zo kan men ook berekenen of de bron een overcapaciteit heeft en of dat water eventueel kan afgeleid worden naar een andere plaats.

- Als dit alles in kaart is gebracht begint men de onderhandelingen met de plaatselijke bevolking. Als ik alles goed begrepen heb is dit nog het moeilijkste van al, en vergt dit het meeste tijd. Hoe overtuig je dorp 1 dat op zijn gebied twee bronnen heeft om één bron af te staan aan een naburig dorp. Of straffer nog : om één bron die meer dan voldoende water geeft te delen met een ander dorp. Of hoe overtuig je mensen die op hun grondgebied een bron hebben dat ze nog genoeg water zullen overhouden om hun rijstvelden te irrigeren nadat Protos de bron gecapteerd heeft en afgeleid naar het dorp. Daarbij komt nog dat in elk dorp , iedereen bijna een titel heeft, en iedereen zijn zegje wil doen en zijn goedkeuring moet geven.

Buiten de burgemeester en de onderburgemeester heb je nog een reeks van onderdanen die allemaal wel een of ander titel hebben en een paar strepen om op te gaan staan…. Klinkt herkenbaar niet??? Alleen is het hier om u een kriek mee te lachen….moest het niet zo erg zijn…. Protos komt dus in situaties terecht waar een of andere potentaat jarenlang kan gaan dwarsliggen waardoor een heel dorp zonder water zit. Het vergt dus ongelofelijke diplomatie, oneindig geduld en een doordachte aanpak om dit alles te realiseren. De mensen van Protos zijn niet alleen ingenieurs…zij moeten een enorm sociaal en psychologisch inzicht hebben en de plaatselijke bevolking , hun cultuur en hun gewoontes, zeer goed begrijpen. In mijn ogen zijn het tovenaars….

- Na deze voorbereiding kan dan het eigenlijke werk beginnen. De gelokaliseerde bron wordt uitgegraven, proper gemaakt enz. en er wordt een betonnen opvangput rond gemaakt waarin het water wordt opgevangen. Het water uit deze put wordt door Polyethyleen buizen afgevoerd naar het dorp. Dit is een flexibele zwarte buis die in de op voorhand gegraven grachten wordt gelegd
- De plaatselijke bewoners zorgen voor al het (zware) praktische werk en graven op aangeven van de mensen van Protos kilometers lange grachten waarin de leidingen gelegd worden. Dit onder de begeleiding van een technieker van het project.
- Elke leiding is 100m lang en wordt via raccor unions ( koppelstuk) aan elkaar gekoppeld.
- In elke dorp worden meerdere fonteintjes geplaatst. Goed herkenbaar door hun blauwe hekjes.
- Het water is in vergelijking met wat de mensen hier gewoon zijn zéér proper, want komt rechtstreeks van de bron.

We bezoeken achtereenvolgens de bureau van de technieker, een aantal reeds gebouwde putten (gecapteerde bronnen), het magazijn waar het materiaal wordt geleverd (buizen, koppelstukken enz.), een bron die werd uitgegraven en waar men bezig was aan de betonnen put, de fonteintjes in de dorpen, een meetpunt op de rivier (waarmee men het debiet kan berekenen) enz.

We stellen vast dat, ondanks het feit dat dit een simpel werk is, de uitvoering ervan allesbehalve eenvoudig is. De medewerking, letterlijk en figuurlijk, van de plaatselijke bevolking is een must. De dorpen zijn ook bijna onbereikbaar door de bijzonder slechte staat van de weg. Een 4X4 is hier absolute noodzaak of je geraakt nergens. Hoe ze alle materiaal ( stenen , cement, leidingen e.d.) ter plaatse krijgen is mij een compleet raadsel.

Tot slot van ons bezoek gaan we nog kijken naar iets totaal anders.
In de Andromba rivier bouwt Protos een dam. Deze dam moet dienen om het waterpeil voor de dam te laten stijgen zodat de nabij gelegen vlakte van meer dan 200 Hectaren terug kan geïrrigeerd worden. Deze vlakte was vele jaren geleden zeer vruchtbaar, maar door het zakken van het waterpeil kon men de vlakte niet meer voorzien van het noodzakelijke water. Gevolg: honderden rijstvelden bleven uitgedroogd liggen. Door het bouwen van de dam kan men terug beschikken over water. Dirk heeft het systeem van deze dam bedacht en uitgewerkt, op basis van een aantal bezoeken dat hij hier en in Frankrijk heeft gebracht aan soortgelijke initiatieven.

De moeilijkheid zit hem hierin dat deze dam terug moet afgebroken worden tijdens het regenseizoen. Zoniet zou dat desastreuze gevolgen hebben. Dit lost men op door op de betonnen basis constructie een systeem van verwijderbare houten balken op te hangen. Wanneer het begint te regenen verwijderd men de balken, zodat het water vrij kan doorstromen. Doet u dat niet zo’n beetje denken aan bij ons : de schotten ophalen (of zoiets)….
De werkzaamheden aan de dam gebeuren volledig door een plaatselijke aannemer onder leiding en toezicht van Dirk.


Wat we hier en nu met onze eigen ogen hebben kunnen vaststellen is dat Protos hier fantastisch werk doet. Zonder grootschalig te werken, of zonder spectaculaire toestanden helpen ze hier vele mensen aan proper water. Hier in de heuvels rond Tana wordt door hen een grote nood gelenigd. Proficiat mensen van Protos. Dit is knap werk en verdiend een eindeloze bewondering maar vooral onze geldelijke ondersteuning. Zonder onze financiële hulp en die van Europa en andere organisaties komt er hier niets van terecht.

Dirk en co, bedankt voor uw zeer interessante rondleiding, bedankt voor jullie eindeloze inzet en geduld. De manier waarop jullie dit aanpakken is bewonderenswaardig!!! Chapeau!!!

Mijn besluit : onze centen worden hier méér dan goed besteed!!!
Marc