18-6-2010 - Het sanitaire project van NGO Saint-Gabriel te Toamasina - Marc Van Buul

In tegenstelling tot het Andromba project , dat zich volledig op het platteland bevindt, bevinden we ons nu midden in een grootstad.

Toamasina is de enige noemenswaardige havenstad in Madagascar. De haven is in vergelijking met wat wij kennen maar een klein haventje. Maar toch bevoorraden ze hiermee praktisch heel Madagascar en vooral de hoofdstad Tana.
De RN 2 verbindt Tana met Toamasina en is de drukste baan van Mada. Alle containers en tankwagen denderen hierover richting Tana en terug.

Voor hen is dit hun autostrade…. Voor ons niet meer dan het plaatselijk weggetje in de Ardennen tussen Dinant en Anseremme…..Vol haarspeldbochten, constant stijgen en dalen, geen enkel recht stuk en dat honderden kilometers lang.
Om de paar kilometers staat er wel een grote camion in panne, in het beste geval naast de weg, maar ook dikwijls gewoon in het midden….
Om de aankomende bestuurders te waarschuwen plaatste men een paar grote takken op de weg.

De natuur is echter prachtig…je raakt er niet op uitgekeken. We rijden dwars door het regenwoud en komen dan aan de kust terecht in een totaal ander landschap. Bossen van allerlei soorten palmen.

Toamasina is ook een totaal ander soort van Stad dan dat we tot nu toe gezien hebben. Alles blijft veel opener, brede straten , meer ruimte tussen de huizen en ander gebouwen.

In de sloppenwijken wonen er ongeveer 50.000 gezinnen. Wegen van zand, vol met slijk, putten en vuiligheid. Houten hutjes, of meer barakken, gemaakt van meestal houten planken, met als dak de gedroogde bladeren van de palmbomen of de reizigerspalmen. Hier en daar als aanvulling metalen platen of platgeslagen ijzeren tonnen. Achter de huisjes een klein stukje grond waarop zich meestal een open wasruimte bevindt of een toilet, of wat daar voor moet doorgaan. Meestal een open put in de grond.

Kan u zich een beetje een beeld vormen?? Tja….

Deze sloppenwijken zijn verdeeld in verschillende quartiers waarin telkens een 1000 mensen wonen. Elke Quartier heeft een eigen soort burgemeester en een eigen gemeentehuis ( herkenbaar aan de vlag die buiten hangt).

In deze quartiers is de ONG St. Gabriel sedert 10 jaar werkzaam. We worden verwelkomd door de directeur van de ONG, de verantwoordelijke dame voor de coördinatie en de uitvoering in the field, en broeder Edwin, een pater van een congregatie die er zijn levenswerk van gemaakt heeft om in deze sloppenwijken iets te doen aan de erbarmelijke levensomstandigheden van deze mensen. Bij ons zouden we hem de commerciële directeur van de firma noemen. Hij kan zeer duidelijk en gevat de situatie uitleggen en de noden omschrijven. Hij laat ook niet na om hun resultaten duidelijk onder de aandacht te brengen. Een goedlachse, vlotte spreker, met een motivatie om “U” tegen te zeggen. In alle eerlijkheid : dit is (slechts) de tweede Malagasch die ons met zijn intelligentie, enthousiasme, dynamische, helderheid én ambitie kan bekoren. Bij ons zouden ze zeggen: die weet van wanten…een springerke… hij heeft peper in zijn …..(jawel!)….

In een samenwerking met Protos zijn ze de laatste jaren bezig met een sanitatie project. Dwz dat ze proberen om elk gezin een eigen toilet te bezorgen. Dit vooral omdat enkele jaren geleden, na een zware tyfoon, de sterftecijfers (over gans Madagascar) door cholera verschrikkelijk waren.

Dus werd het hoofddoel om alle gezinnen te voorzien van een eigen toilet. En dat is niet simpel. De reden daarvoor is dat men moet opboksen tegen een zeer oude cultuur met een wel zeer speciaal taboe. Deze Malagaschen geloven er heilig in dat men de aarde niet mag verontreinigen door daarin via een toilet uw uitwerpselen in te werpen (of hoe moet ik dat nu in ’s hemelsnaam uitleggen). Enkel het lichaam is heilig en mag in de heilige grond opgeborgen worden. Hetgeen door het lichaam wordt afgescheiden is niet heilig en mag dus ook niet in de heilige grond terechtkomen. Snappie?? Ga daar maar eens tegen aan!!!

Sedert 1O jaar vechten ze tegen deze vooroordelen en proberen ze de volwassenen en de kinderen aan te leren dat het anders moet in hun eigen belang.
Ze werken onder het thema Hx3 (H3) ( enkelen van mijn collega’s zullen dit herkennen want in Antwerpen is er ook een bedrijf onder die naam )

Hier staat dit voor Happy – Healty – Hygenic…. Dit spreekt uiteraard voor zich. Men probeert de mensen te sensibiliseren om in hun tuintje een propere toilet te zetten. Op 10 jaar tijd wist men zo al 10.000 gezinnen en 150 scholen te overtuigen. Uit onderzoek blijkt dat deze gezinnen het zowel op economisch vlak als op algemene hygiëne veel beter doen. Ze dragen meer zorg voor hun huis , zichzelf en hun omgeving. Het uiteindelijke resultaat is dat ze veel minder geld moeten besteden aan dokterskosten en hospitalisatie. Geld dat ze dan weer kunnen besteden aan andere zaken, die hun algemene levenstandaard ten goede komt.

De ONG stelt verschillende soorten toiletten ter beschikking. Het meest gewone type bestaat uit wat wij kennen als een Franse WC. Daaronder een ronde betonnen kuip van ongeveer 3m diep op een meter doorsnede. Ze plaatsen zo twee putten naast elkaar. Als de ene put vol zit beginnen ze aan de tweede. Voor een normaal gezin duurt dit 10 jaar. Ondertussen is de eerste put volledig uitgedroogd en gecompenseerd. Die halen ze leeg en ze gebruiken de compost op het veld.

Al het materiaal voor de betonnen putten, en andere toebehoren hiervoor wordt zelf gemaakt door werknemers van de ONG. Zij stellen voor deze activiteit zo’n 25 mensen tewerk.

Deze toiletten zijn niet gratis en moeten gekocht worden. We menen verstaan te hebben dat de armsten deze toiletten gratis krijgen, en dat de iets betere klasse er voor moet betalen. We zijn echter totaal vergeten vragen hoeveel zo’n toilet dan wel kost…?

De opvoeding en de opleiding van de bevolking is in handen van een team van professionele animators. Deze worden betaald door het project. Hun taak bestaat er in om de mensen, en vooral de kinderen op te voeden, op te leiden en hen te sensibiliseren.

Hun aanpak is drieledig : individueel (per gezin), in groepen van max. 10 gezinnen en via de community’s waardoor ze in één keer 100 tot 200 gezinnen bereiken. Het is ook vooral door de kinderen te sensibiliseren dat ze de ouders trachten te bereiken. Ze trachten de kinderen te bereiken door een poppenspel. In deze poppenkast spelen ze telkens kleine stukjes waarin telkens een duidelijke boodschap wordt meegegeven.BV. Handen wassen na het toilet, geen onrein water drinken, pappa moet zijn geld afgeven om een toilet te kopen voor het gezin enz. Het voordeel van deze manier van werken is dat een pop alles kan en mag zeggen. Ze kunnen vrij en vrank praten tegen de kinderen en volwassenen en ze aanvaarden dit veel beter dan wanneer het hen rechtstreeks door een andere mens zou gezegd worden.

Knap gevonden, en na een demonstratie zijn we helemaal overtuigd. Binnen de kortste keren staan er tientallen kinderen en volwassenen rond de poppenkast die allemaal aandachtig volgen wat de poppen allemaal uitspoken. Wij verstaan er natuurlijk geen sikkepit van maar iemand probeert ons zo goed als het kan in het Frans uit te leggen wat er gebeurd. Leuk om te zien en inderdaad héél effectief. Verder worden we door de plaatselijke burgemeester en nog wat onderdanen de ganse quartier meegesleept. Na een tiental minuten hebben we door dat ze ons blijkbaar alle mogelijke toiletten van de buurt willen laten zien.

We stappen door allerlei achtertuintjes, door de mensen hun wasplaats, hun douche e.d. Nooit gezien. Mensen toch… hier heeft nog nooit een blanke één voet gezet. This is not seen before…..We worden er stil van… het is dan ook niet te beschrijven. Om eerlijk te zijn, we durven nauwelijks foto’s te nemen.

Moest er ooit iemand de noodzaak van deze toiletten in twijfel stellen, hij is bij deze uitgenodigd om hier een half uurtje te komen rondlopen.

Om nog eens eerlijk te zijn, we hebben er genoeg van. Trop is teveel en teveel is trop. Ik probeer dan ook zo beleefd mogelijk aan onze begeleiders diets te maken dat we het wel gezien hebben, en dat we de situatie zeer goed begrijpen. We hoeven echt geen 100 achtertuintjes en toiletten te bezoeken. We vluchten weg….terug naar onze Jeep, naar de veiligheid van een propere omgeving. En dan is het hier Winter. Wat moet dat in godsnaam in de zomer worden…. Om regelrechte nachtmerries van te krijgen.

Ik weet echt nog niet zo goed of ik nu blij ben dat ik dit allemaal gezien heb.
We stappen in de jeep en kunnen niet snel genoeg weg zijn. En wij zijn echt “weg”, maar deze mensen kunnen niet weg. Ze zijn natuurlijk niet veel meer gewoon, en het is hun natuurlijk habitat, maar is dat voor ons een excuus???

Pff…moeilijk hé.

In ieder geval vind ik dit een fantastisch project dat het meer dan waard is om financieel ondersteund te worden.

De manier waarop men dit hier aanpakt is een voorbeeld van hoe het zou moeten. Met veel aandacht voor de broodnodige educatie en opvoeding van de volwassenen en kinderen. Zeer eenvoudig maar blijkbaar wel doeltreffend. En daar gaat het tenslotte om.

De mensen van St Gabriel willen van de sloppenwijken van Toamasina een voorbeeld maken voor héél Madagascar. Ze willen ervoor zorgen dat 100% van de gezinnen een toilet hebben.

Hiervoor hebben ze, in samenwerking met Protos, de Vlaamse Maatschappij voor Watervoorziening en Jirama (plaatselijke watermaatschappij) een nieuw project ingediend bij de Europese regering. Klein probleempje is dat de Europese regering de tijdelijke regering, die gevormd werd na de staatscoup in 2009, niet erkend. Het zal dus niet gemakkelijk worden om hier van Europa geld voor los te krijgen. Dit is nog maar eens een voorbeeld van hoe de kleine man het slachtoffer wordt van politieke spelletjes die boven zijn hoofd gebeuren. In dit geval valt de Europese regering weinig te verwijten want wat hier vorig jaar in Madagascar gebeurde is ook niet zuiver op de graat en heeft te maken met een strijd tussen twee bevolkingsgroepen en hun vertegenwoordigers. Het komt er uiteindelijk op aan dat de democratisch verkozen president afgezet is door een andere politieker.

Maar als puntje bij paaltje komt heeft daar de inwoner uit de sloppenwijken geen boodschap aan.

In afwachting van een beslissing van de Europese regering over de ondersteuning van dit nieuwe project is het zeker zinvol dat we Protos, via Corporate Funding Program blijven ondersteunen.

Marc